|
|
Volg VOS op Youtube!
| | | Koning naar Congo? | | Eind juni is Albert II in Kinshasa voor de viering van 50 jaar onafhankelijkheid van Congo. Dit tot ongenoegen van de meeste Vlamingen die het ondemocratische Congolese regime aanklagen. De Walen willen Albert echter wel in Congo. En de Waalse wil is nog altijd wet in dit land.
|  De kogel is door de kerk. Op 30 juni neemt het Belgische koningspaar deel aan de feestelijkheden rond een halve eeuw onafhankelijkheid van Congo. De gewezen minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel (MR-FDF), de vice-premiers Laurette Onckelinx (PS) en Joëlle Milquet (CdH) en minister van Ontwikkelingssamenwerking Charles Michel (MR-FDF) bakten al eerder platte broodjes in Kinshasa. Louis Michel zong hierbij de lof van de democratie in Congo. Blijkbaar is die in goede handen - met notoire sjoemelaars aan het hoofd van de Nationale Assemblee en de Senaat.
Met Karel de Gucht op Buitenlandse Zaken was het wellicht anders verlopen. Die heeft het regime in Kinshasa bij herhaling de levieten gelezen. Steven Vanackere, de huidige minister van Buitenlandse Zaken, tapt uit het Waalse vaatje. Hij droomt er van ooit zijn intrek te nemen in de Wetstraat 16 en gaat daarom plat op de buik voor elke francofone oekaze. De foto waarbij Vanackere het glas heft met Joseph Kabila ging de wereld rond. En ontlokte De Gucht de opmerking dat hij nooit een glas zou drinken met de Congolese president.
Albert II mag hopen dat de Congolezen hem vriendelijker zullen bejegenen dan zijn broer koning Boudewijn bij de onafhankelijkheidsplechtigheid in 1960. Boudewijn blunderde toen door in zijn toespraak een onverdeeld positieve balans van de koloniale periode op te maken. De flamboyante eerste minister Patrice Lumumba reageerde vernietigend. In een geïmproviseerde toespraak nagelde hij op striemende wijze de Belgische kolonisatie aan de schandpaal. Opgezweept door de tirade van Lumumba koelden zwarten hun woede op blanken. Moorden, verkrachtingen en plunderingen waren schering en inslag. België wees Lumumba als hoofdverantwoordelijke aan.
Zelfbeschikking
Lumumba wilde een Congo dat zijn lot in eigen handen zou nemen. Maar die droom werd nooit gerealiseerd. De Congolese zelfstandigheid maakte helemaal geen einde aan de afhankelijkheden van het buitenland, ook niet van België.
Ware zelfbeschikking bleef uit omdat de voormalige kolonies pionnen werden in de Koude Oorlog. De oude moederlanden verloren weliswaar hun politieke invloed in hun voormalige kolonies, maar hielden op economisch vlak een stevige vinger in de pap. Bovendien werd er helemaal geen rekening gehouden met de eigenheid van de vele volkeren in Afrika.
Congo is een schoolvoorbeeld van dit alles. Het telt bijna 300 bevolkingsgroepen, in 1885 gedwongen verenigd. Zowel Leopold II als België hielden het allegaartje samen door een verdeel- en heerspolitiek. Dat is nog altijd de strategie van de zwarte machthebbers in Congo. Aan decentralisatieplannen wordt enkel lippendienst bewezen. Met het gevolg dat er steeds opnieuw grote spanningen tussen de verschillende bevolkingsgroepen ontstaan. De situatie is het meest dramatisch in Oost-Congo. Een aanhoudende burgeroorlog met inmenging van vrijwel alle buurlanden eiste al bijna 4 miljoen doden en een enorme vluchtelingenstroom.
Exit satan Lumumba
Het project Lumumba faalde. België was immers vast besloten om ook in het onafhankelijke Congo zijn zakelijke belangen te vrijwaren. Het Belgische scenario voorzag een machtsoverdracht aan onervaren en gematigde politici zodat Brussel de touwtjes in handen zou houden. Dat plan werd doorkruist door de verkiezingsoverwinning van Lumumba, in Belgisch-patriottische kringen satan genoemd. Daarom steunde België de afscheidingsbewegingen in de rijke mijnprovincie Katanga - goed voor 1/3 van de Congolese inkomsten - en de diamantprovincie Kasaï. Om deze secessies te beletten deed Lumumba een beroep op de Sovjets, voor België en de VS een argument te meer om definitief met hem af te rekenen. In januari 1961 werd Lumumba vermmoord.
Tot vandaag ontkent Etienne burggraaf Davignon, Belgisch diplomaat in deze periode, ijskoud dat België op de dood van Lumumba zou hebben aangestuurd. Nochtans toonde Ludo de Witte ruim 10 jaar geleden in De moord op Lumumba het tegendeel aan. De bevindingen van De Witte veroorzaakten dermate veel ophef dat er een parlementaire onderzoekscommissie werd geïnstalleerd naar de Belgische betrokkenheid bij de moord. Die bevestigde in grote lijnen de stelling van De Witte. De commissie concludeerde immers dat Belgische regeringsleden een morele verantwoordelijkheid droegen in de moord op Lumumba.
De geest van Leopold II
Koning Leopold II had zijn vrijstaat Congo tot 1908 beheerd als een persoonlijk wingewest. Ook nadien stond de exploitatie van de rijke grondstoffen centraal. Het politieke en economische bestuursapparaat was in blanke handen. Het resultaat was dat Congo bij zijn onahankelijkheid noch over een duurzaam economisch weefsel, noch over goede managers en technici beschikte.
De onafhankelijkheid bracht dus geen ommekeer. Na de eliminatie van Lumumba was de weg vrij voor de installatie van een Westers gezind bewind. In volle Koude Oorlog maalde het Westen er niet om dat Mobutu Sese Seko vanaf 1965 een autoritaire en gewelddadige dictator werd. In de eerste jaren na zijn aantreden waren de Belgen vol lof over Mobutu. De dictator bleef binnen de lijntjes van het Belgische scenario. Hij was hondstrouw aan het Westen en liet de Generale Maatschappij en de Union Minière volop ruimte om zaken te doen. Maar de zaïrisering, de nationalisering en de uiteindelijke teruggave van een aantal economische sleutelsectoren in de jaren 1970 hadden een rampzalig effect op de economie, zodat de populariteit van ‘de luipaard’ taande.
Kritische stemmen
Het is pas met het afnemend economisch en strategisch belang van Congo dat kritische stemmen in België structureel de bovenhand haalden. De aanzet werd gegeven in 1978, na de splitsing van de unitaire socialistische partij. Toen bevrijdden de Vlaamse socialisten zich uit het keurslijf van hun Franstalige partijgenoten. Vanaf dat moment gingen ze de toenemende chaos in Zaïre en de zelfverrijking van de elite onder Mobutu hekelen. Eventjes kreeg de dictator een nieuw krediet, toen hij in 1990 de democratisering van Zaïre aankondigde. Maar toen hij die mooie intenties zelf saboteerde, verloor hij dit finaal. Toen ‘de luipaard’ in 1997 Zaïre ontvluchtte, werd hij door iedereen uitgespuwd, binnen en buiten Congo.
Onder Laurent-Désiré Kabila, die met de steun van Rwanda en Oeganda de macht overnam, kwam er echter geen beterschap. De omvorming van Zaïre tot Democratische Republiek Congo veranderde niets op het terrein. De burgeroorlog breidde uit en werd nog verscherpt door vele buitenlandse interventies. In 2001 werd Kabila vermoord en opgevolgd door zijn zoon Joseph Kabila. De nieuwe president werd in 2006 herkozen na de eerste democratische verkiezingen in bijna 50 jaar. Zijn palmares oogt echter erg pover. Ook hij maakte geen einde aan de slepende burgeroorlog en zette het nefaste cliëntelisme voort. De rechtstaat is onbestaande, justitie een farce, straffeloosheid regeert. Corruptiebestrijding gebeurt nauwelijks. De gezondheidszorg en het onderwijs liggen in puin, de oppositie wordt gemuilkorfd.
Als minister van Buitenlandse Zaken stelde Karel de Gucht dit geregeld aan de kaak, reden waarom hij in Congo tot persona non grata werd verklaard. Momenteel waait er een nieuwe wind op buitenlandse zaken. De facto is het Congobeleid in handen van Franstalige politici. Half maart haalde Charles Michel snoeihard uit naar Vlaanderen dat meer en meer vervalt in ‘een vorm van populisme en extremisme’. Michel refeerde hiermee aan uitspraken van Dirk van der Maelen (SP.A.) over de moordpartijen, verkrachtingen en plunderingen van het Congolese leger. Voor Michel is dit leger evenwel ‘een sleutelelement om de stabiliteit en de veiligheid in de regio te verzekeren’.
Rare kronkels. Franstalig België loopt te pas en te onpas naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg om rechten op te eisen voor Franstaligen op Vlaams grondgebied, terwijl het in Congo onder een hoedje speelt met een elite die door mensenrechtenorganisaties terecht wordt aangeklaagd voor grove schendingen van de rechten van de mens…
Guy Leemans
Op de foto: Vanackere heft het glas met Kabila. Reactie van Karel de Gucht: ‘Met mij was het niet waar geweest’ (foto: De Morgen).
Dit artikel verscheen oorspronkelijk in De Vos van juni 2010. | | | |
|
|
|